Ananas uit eigen tuin

“Kunnen we ook zelf ananas kweken in onze tuin?” Een typisch voorbeeld van het soort vragen waarmee mijn twee zoontjes me regelmatig overvallen. Deze keer vond ik het interessant genoeg om wat langer over na te denken! Want het lijkt een trend te worden: Vlaamse boeren gaan in open lucht aan de slag met gewassen die voorheen enkel in tropischer klimaatzones te vinden waren. Dat startte decennia geleden al met mais. Een gewas dat intussen niet meer weg te denken is op Vlaamse akkers. De drang naar gelijkaardige verhalen werd de laatste jaren opvallend groot. Het huismerk van Colruyt zweert al bij Belgische quinoa. Alpro soja slaagt er in om een handvol hectaren soja voor menselijke consumptie uit Vlaanderen te halen. Bataten of zoete aardappelen liggen intussen op proefvelden in de hele regio. Maar hoe ver kunnen we daarin gaan? Arabica-koffie die gemiddeld op 1500 meter hoogte groeit, blijft wellicht een illusie. Of paranoten die enkel bevrucht kunnen worden door een specifieke jungle-bij met stuifmeel van een specifieke orchidee.

Maar wat met ananas? Een beetje opzoekingswerk leert dat dit een bijzonder boeiende vrucht is. Zelfs taalkundig interessant! Want het woord voor ananas is in zowat de hele wereld hetzelfde. Enkel de Spanjaarden en de Engelstaligen liggen dwars.

Tropentransport

Voor wie niet weet hoe die vruchten groeien: kijk eens goed naar de foto hiernaast.

Inderdaad! Een ananas groeit in zijn eentje bovenop een struik!  De verse exemplaren voor de Europese markt zagen het levenslicht meestal op plantages in Ghana of Costa Rica. Wie de lekkerste, zoetste smaak wil, koopt bij voorkeur een zongerijpt exemplaar dat met het vliegtuig werd aangevoerd. Maar zo’n vliegende ananas uit Ghana is goed voor 10 kilo CO2-uitstoot. En elke week komen er zowat 100 000 richting België. Je kan gelukkig je ecologisch geweten sussen door dezelfde ananas per boot te laten komen. Dat levert amper 50 gram CO2 per stuk op!

Maar wat als we dat verre transport kunnen uitschakelen? Dat zou een goede zaak zijn voor het milieu! Dan is de vraag of het überhaupt mogelijk is om in onze contreien ananas te kweken.

Europese ananas

Europa teelt ruim 45 000 ton ananassen per jaar. Een habbekrats in vergelijking met de totale wereldproductie van 25 miljoen ton! En zelfs bij die 45 000 000 Europese kilo’s moeten we enkele serieuze voetnoten plaatsen. Frankrijk is de grootste Europese producent met 30 000 ton. Die komt wel volledig van hun tropische kolonies! De helft groeit op het eiland Réunion in de  Indische oceaan, 750 kilometer ten oosten van Madagascar. Ook het Zuid-Amerikaanse Frans-Guyana en het eiland Guadeloupe in de Caribische Zee nemen een deel van de productie voor hun rekening.  Echt Europees kan je dat niet noemen. Hetzelfde verhaal voor Spanje dat de Canarische eilanden als uitvalsbasis voor haar ananasproductie heeft.

Maar er is één uitzondering. Een bijzonder verhaal op het Portugese eiland São Miguel. Niet ergens in de verre tropen, maar in de Azoren. Op 37° noorderbreedte, ongeveer ter hoogte van de zuidpunt van het Iberisch schiereiland.

Halfweg de 19de eeuw werd de ananas op het eiland als sierplant geïntroduceerd. Ondertussen is het een product met een beschermde Europese oorsprongsbenaming.  De Europese ananas van São Miguel is kleiner, sappiger en zoeter dan de klassieke ananassen. 100% biologisch, maar ook een stuk duurder.

Jammer genoeg is het op dit eiland niet warm genoeg voor de teelt in open lucht. Als de plantjes drie tot vier maanden in serres staan, zorgt toevoeging van rook ervoor dat ze allemaal tegelijkertijd bloeien. Ook krijgen ze speciale ´warme bedjes´ (camas quentes). Laagjes aarde worden afgewisseld met onder andere het blad van de ananas, varens en dennennaalden. Het zou de enige plek ter wereld zijn waar de ananassen op deze traditionele manier geproduceerd worden.

Deze manier van telen is natuurlijk duurder dan in tropische regio’s. Het wordt steeds moeilijker om te concurreren. Waren er vroeger meer dan 4000 kassen op het eiland São Miguel, nu zijn dat er rond de 1000. De ananas blijft zo voornamelijk binnen de Portugese grenzen. *

De Lage Landen

Maar daarmee zijn we geen stap dichter bij het antwoord op onze vraag: is het interessant om ananassen te telen in Vlaanderen? In serres wellicht niet. Als het op de Azoren concurrentieel al keihard is, dan zullen de (stook)kosten in onze frisse lage landen wellicht nog een stuk hoger liggen.

In het Franse koninklijk domein Choisy Le Roi, net onder Parijs probeerde Louis XIV meer dan 300 jaar geleden ook al ananas te kweken in botanische serres. Het succes was eerder beperkt.  Enkele decennia later zou er wel een relevante teelt geweest zijn in Choisy. Maar ook hier moesten de Europese ananassen al snel het onderspit delven tegen de goedkopere import.

De eerste Nederlandse ananas (Jan Weenix)

Onze Noorderburen zitten nooit verlegen om wat innovatieve landbouw. De kunstenares en botanicus Agneta Block slaagde er in 1687 in de provincie Utrecht al in om een ananas te kweken in open lucht, wellicht na een winterse start in huis en nadien op een heel beschutte plaats in de tuin. Haar voorbeeld kreeg links en rechts navolging in de daaropvolgende eeuwen. De landbouwfaculteiten aan Nederlandse universiteiten deden zelfs het nodige onderzoek. Maar ook daar hadden ze snel door dat de teelt in serres de enige optie was om op grotere schaal lekkere vruchten te krijgen. Een aantal glastuinbouwers ging er mee aan de slag en kreeg van de vorsers de nodige info voor de optimale teelttechnieken en rassen (tip uit de jaren vijftig: de gladbladige Cayenne voor de wintermaanden en The Queen voor de zomermaanden). Maar ook hier was de concurrentie met geïmporteerde exemplaren niet lang houdbaar!

Toch maar import

Conclusie? Er zijn wellicht grenzen aan de tropische teelten die ook bij ons rendabel kunnen zijn. De Vlaamse ananas zien we nog niet onmiddellijk in de supermarkt. Een gepassioneerde CSA met een degelijke serre zou hier misschien op kleine schaal mee aan de slag kunnen. Maar voor ananassen op Vlaamse velden hangen we af van een serieuze klimaatopwarming of halve mirakels met (in Europa zowat volledig verboden) GGO-gewassen. Laten we ons dus eerst maar concentreren op nieuwe gewassen waar de eerste stappen al werden gezet. Want ook voor bijvoorbeeld soja is er nog heel wat werk te verzetten voor dit écht rendabel kan worden bij ons.

 

*Je kan de ananasplantages op São Miguel ook bezoeken: https://www.ananasesarruda.com . Mooi extraatje als je er toch bent: je vindt op hetzelfde eiland ook de enige theeplantages van Europa.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *